Dawna synagoga - na styku kultur polskiej i żydowskiej

Strona główna » Turystyka » Kulturowa » Dawna synagoga - na styku kultur polskiej i ...

wielkość tekstu:A | A | A

Żarki słyną z najlepiej zachowanych judaików w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Jest to jedyne miasto w północnej części województwa śląskiego z zachowaną dawną synagogą, kirkutem liczącym ponad 1100 macew oraz charakterystycznym układem urbanistycznym w centrum, które kiedyś było zamieszkane przez ludność pochodzenia żydowskiego.
 
W Żarkach częstym gościem jest Eli Zborowski, przewodniczący American and International Societies for Yad Vashem. Zborowski to żarczanin, obecnie mieszkający w Nowym Jorku, który przetrwał okupację za sprawą polskich rodzin Płaczków z Żarek i Kołaczów z Bobolic, które uratowały jego i jego rodzinę przed śmiercią. Płaczkowie z Żarek są pierwszą rodziną z Żarek, która w 1978 r. otrzymała Medal Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata. W 2007 roku medal za uratowanie Żydów otrzymali potomkowie Janiny i Jana Supernaków z Żarek.          
 
W 2005 roku w centrum miasta wyznaczono Szlak Kultury Żydowskiej, na który składa się siedem przystanków w polskiej i angielskiej wersji językowej oraz strzałki kierunkowe, które wyznaczają kierunek wędrówki. Pierwszy przystanek przy ul. Koziegłowskiej w Żarkach (parking naprzeciw Karczmy Wiejskiej). Przejście trasy zajmuje około 1,5 h. Po drodze można zobaczyć uroczo położony i najlepiej zachowany w regionie kirkut, dawną synagogę z pierwotnym układem sal. Te zabytki robią wrażenie, podobnie, jak spacer wąskimi uliczkami obok zachowanych żydowskich domów. W Żarkach odczuwa się atmosferę miasta sprzed półwiecza, kiedy było tu więcej mieszkańców pochodzenia żydowskiego, niż polskiego. Powodem do dumy jest fakt pokojowego współistnienia narodów i religii.
 
Żarki były od XVII wieku małym, ale wielonarodowym miastem, w którym splatały się dzieje i losy Polaków oraz mieszkańców pochodzenia niemieckiego, rosyjskiego, ale przede wszystkim żydowskiego. Świadczą o tym m.in. wielojęzyczne nagrobki na tutejszych cmentarzach. Jeszcze dzisiaj niektórzy określają Żarki mianem "żydowskie". Od co najmniej XVII w. Żarki stanowiły miejsce żydowskiego osadnictwa. Z czasem wyznawcy judaizmu zorganizowali, za zgodą właściciela miasta, własny samorząd. Tutejsi Żydzi trudnili się handlem, rzemiosłem, finansami, przyczynili się do XIX-wiecznego uprzemysłowienia Żarek, współtworzyli elitę miasta, uczestniczyli także np. w walkach powstańczych i Września 1939 r. Przed II wojną światową w Żarkach żyło ok. 600 rodzin żydowskich, a ich członkowie mieli własne, ale i wspólne z chrześcijanami, organizacje i instytucje - oświatowo-kulturalne, sportowe, społeczno-polityczne. Wszystko to przerwały okupacja i Holokaust, pozostały jednak cenne ślady i pamięć.

Najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem z tamtych czasów jest synagoga-bóżnica czyli miejsce zgromadzeń, modłów, nauczania. Z lat 1790-1792 zachowały się informacje o dwóch synagogach żareckich, a ok. 1870 r. powstała trzecia, tzw. reformowana. Była najbardziej okazała, w unikatowym neoromańsko-mauretańskim stylu, który zatarła dopiero przebudowa w latach 1954-1957 - po zniszczeniach hitlerowskich. Obok, od południa, stała mniejsza, ale starsza synagoga klasycystyczna, zrujnowana podczas wojny i okupacji. Podobny los spotkał rytualną rzeźnię, łaźnię (mykwę) i budynek pomocniczo-edukacyjny (cheder?), które znajdowały się na zapleczu.
Obecny obiekt, to rozbudowana o 1/3 długości dawna synagoga. We wnętrzu zachował się pierwotny układ: sala główna, gdzie we wschodniej ścianie, w maleńkiej przybudówce było miejsce na Torę (aron ha-kodesz), bima pośrodku. Do czasów rozpoczętej w 2009 r. modernizacji istniał jeszcze balkon od zachodu, ślad po wcześniejszym babińcu. Zgodnie z przepisami religijnymi modlono się oddzielnie - mężczyźni na parterze, a kobiety na galerii.
Remont z lat 2009-2011, finansowany ze środków Unii Europejskiej oraz Gminy Żarki, uratował budynek przed degradacją. W części historycznej, zachodniej, odtworzono elewacje zgodnie z przedwojennym wzorem. Wymieniono dach, część ścian nośnych, instalacje, okna, drzwi. Stworzono salę poświęconą pamięci żareckich Żydów. Zagospodarowano teren wokół budynku. Dawna synagoga od lat 50. XX w. służy jako dom kultury.
Dziś już nie słychać tu śpiewnych modłów Żydów, nikt nie zapala szabasowych świec...

 

 

The synagogue 

  

Jewish Cultural Trail - Synagogue

Synagogue is a place of assembly, prayers and teaching. There exists information about two Żarki synagogues from 1790-1792; a third one, so called reformed one, was established around 1870. It was the most magnificent one in its unique Neo-Romanesque - Moorish style, a style which was only altered in the after-war repairs in the years of 1954-1957. Next to it, from the south, the there was a smaller and older neoclassical synagogue, devastated during the war and the Nazi military control. A similar fate met the ritual slaughterhouse, the bath (Mikveh) and an auxiliary building for education and other purposes (cheder) which had been located at the back of the smaller synagogue.
The current building is the old synagogue extended by one third  of its original length. Inside the original layout has been preserved: the main hall, where in the eastern wall, in a small built-in annex there was a place of Torah (aron ha-kodesh) and Bimah in the middle. Until 2009 when the refurbishment has begun there was a balcony from the west - a trace of the prior area for women. In accordance with the religious laws  men and women prayed separately – men the ground floor and women in the gallery.
Renovation between 2009-2011, financed by the European Union and the Town Hall of Żarki, has saved the building from decay. In the historical western part the facades were restored in accordance with the pre-war model. The roof, a part of the load-bearing walls, wiring, windows and doors were replaced. A hall was created in the memory of  the Żarki Jews. The area around the building has been redesigned. The former synagogue has served as a cultural center since the 50s of the twentieth century.


Today the melodious prayers of Jews cannot be heard here anymore, no-one lights
the Sabbath candles...

drukuj zapisz do PDF poleć artykuł

Wasze komentarze

wszystkich komentarzy: 0 dodaj komentarz

Strona główna

Ankieta

Która z informacji na stronie okazała się najbardziej pomocna przy organizacji wypoczynku na terenie Gminy Żarki?

  • 17.9%
  • 42.9%
  • 14.3%
  • 10.7%
  • 14.3%
archiwum ankiet
Informacja o projekcie UE

Miasto i Gmina Żarki
42-310 Żarki, ul. Kościuszki 15/17

tel.: (34) 314 80 36
e-mail: poczta@umigzarki.pl

  • _d2098281341
  • _d2057671341
  • _d2023411341
  • _d2088431341
  • _d2072301341
  • _d2027691341
Turystyka Żarki – portal poświęcony szeroko pojętej tematyce turystycznej na terenie Gminy Żarki oraz Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Informacje o miejscach noclegowych, lokalach z gastronomią, wyznaczanie tras wędrówek, mapy szlaków turystycznych, propozycje spędzenia wolnego czasu, opisy atrakcji na jurze i wiele innych przydatnych informacji.
Facebook
Zapytanie
Poleć stronę
Księga gości
Zobacz wpisy