Dawna synagoga

Od XVII wieku okolice Żarek zamieszkiwali Polacy oraz inne narodowości: Niemcy, Rosjanie oraz przede wszystkim Żydzi. Świadectwem tego są liczne opowieści mieszkańców Żarek, którzy starają się przedstawić obraz Żarek z tamtych czasów oraz  wielojęzyczne nagrobki na tutejszych cmentarzach. Tutejsi Żydzi trudnili się handlem, rzemiosłem, finansami, przyczynili się do XIX-wiecznego uprzemysłowienia Żarek, współtworzyli elitę miasta, uczestniczyli w walkach. Obecnie Żarki, jako jedyne miasto w północnej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej zachowały dawną synagogę, która znajduje się w ścisłym centrum miasta, a od lat 50. XX wieku służy obywatelom jako ośrodek kultury. Wracając do historii z lat 1790-1792, która wzmiankuje, że w Żarkach zachowały się informacje o dwóch synagogach żareckich, a ok. 1870 r. powstała trzecia, tzw. reformowana. Była najbardziej okazała, w unikatowym neoromańsko-mauretańskim stylu, który zatarła dopiero przebudowa w latach 1954-1957 - po zniszczeniach hitlerowskich. Obok, od południa, stała mniejsza, ale starsza synagoga klasycystyczna, rytualna rzeźnia, łaźnia (mykwa) i budynek pomocniczo-edukacyjny (cheder?), które znajdowały się na zapleczu. Kres ludności żydowskiej oraz wymienionym budynkom przyniosła II wojna światowa, która na terytorium Żarek wkroczyła 2 września. Dwa dni po wejściu do miasta oddziałów Wehrmachtu przeprowadzono egzekucje Żydów, dzień ten nazwano "czarnym poniedziałkiem". Ci, którzy przeżyli zostali zmuszeni do noszenia opasek, zakazano im opuszczania miasta. Dziennie przysługiwała im porcja stu gram chleba.

Obecny obiekt, to rozbudowana o 1/3 długości dawna synagoga, której część zachowała się mimo prób jej zniszczenia- w czasie wojny była podpalana. We wnętrzu zachował się pierwotny układ: sala główna, gdzie we wschodniej ścianie, w maleńkiej przybudówce było miejsce na Torę (aron ha-kodesz), bima pośrodku. Do czasów rozpoczętej w 2009 r. modernizacji istniał jeszcze balkon od zachodu, ślad po wcześniejszym babińcu. Zgodnie z przepisami religijnymi modlono się oddzielnie - mężczyźni na parterze, a kobiety na galerii.
Remont z lat 2009-2011, finansowany ze środków Unii Europejskiej oraz Gminy Żarki, uratował budynek przed degradacją. W części historycznej, zachodniej, odtworzono elewacje zgodnie z przedwojennym wzorem. Wymieniono dach, część ścian nośnych, instalacje, okna, drzwi. Stworzono salę poświęconą pamięci żareckich Żydów. Zagospodarowano teren wokół budynku.

Mimo, że na terenie gminy nie można już usłyszeć szumu modlitw, to pozostały jednak cenne ślady i pamięć po nich, którą stara się przekazać młodszym pokoleniom.

Audiowycieczka dostępna pod adresem:

http://www.slaskie.travel/pl-PL/Audiowycieczki/Pokaz/117271/zarki-dawne-miasto

Adres: Żarki, ul. Moniuszki 2